1398/07/17

پایان نامه نقش آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی

دانشگاه تهران
 
 
دانشکده علوم‌اجتماعی
نقش آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای
در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی
مطالعه موردی شهرستان قائم‌شهر
 
تهیه و تدوین  :     
استاد راهنما   :    دکتر مصطفی ازکیا
استاد مشاور   :     دکتر منصور وثوقی
 

 
 
موضوع:
ـ بررسی نقش آموزشهای رسمی (کلاسیک) فنی و حرفه‌ای در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی، تأثیر این فعالیتها در توسعه منطقه.
ـ تأثیر آموزش در ایجاد اشتغال، کیفیت محصول، افزایش درآمد، کاهش مهاجرت ، بیکاری و ناهنجاریهای اجتماعی در شهرستان قائم‌شهر در یک دوره 5 ساله (82 ـ 1378)
 
مسأله و سؤال تحقیق:
ـ آموزش افراد و پرورش استعدادها و تربیت نیروی انسانی خلاق، ورزیده و دارای تخصص چه تأثیری در توسعه دارد.
ـ نهادهای آموزشی چگونه می‌توانند با افزایش کارآیی افراد، زمینه‌ساز مشارکت بیشتر مردم در تحولات و در نهایت، توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها باشند.
ـ با توجه به رشد سریع جمعیت و عدم توانایی بخش کشاورزی در جذب نیروی انسانی مازاد، چه راهکارهای دیگری برای جذب این افراد وجود دارد.
ـ ایجاد چه فعالیتهایی می‌تواند در کنار بخش کشاورزی و به صورت مکمل این بخش، نقش عمده‌ای در اشتغال‌زایی، کاهش فقر و بیکاری و جذب افراد و نیروی انسانی آماده به کار داشته باشد و به درآمدزایی و توسعه منجر شود.
ـ چه زمینه‌ها و استعدادهایی در منطقه مورد مطالعه وجود دارد که بتواند با جذب نیروی کار مازاد، مانع از مهاجرت افراد و آسیب‌های اجتماعی ناشی از آن بشود.
ضرورت و اهمیت موضوع:
این تحقیق از آن جهت اهمیت دارد که به موضوع اشتغال‌زایی در کنار بخش کشاورزی می‌پردازد و با بررسی فعالیتهای غیرکشاورزی در منطقه مورد مطالعه، به کمک بخش کشاورزی می‌شتابد و ضعف و ناتوانی این بخش در جذب نیروی کار مازاد را پوشش می‌دهد و با ارائه راهکارهایی مناسب، توسعه این فعالیتها را هدف قرار می‌دهد که در نهایت منجر به ایجاد اشتغال، افزایش درآمد، کاهش بیکاری و مهاجرت، کاهش ناهنجاریهای اجتماعی، بکارگیری سرمایه‌های اندک و توسعه منطقه می‌شود و درصدد تحقق این اهداف با کمک این اهداف نهادهای متولی آموزشهای رسمی و فنی و حرفه‌ای برمی‌آید.
 
اهداف تحقیق:
اهداف این تحقیق در ابعاد کلی آن،  بررسی جایگاه و نقش آموزشهای رسمی در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی و بررسی اثرات اقتصادی ـ اجتماعی توسعه این فعالیتهای در منطقه و شناسایی اقداماتی که می‌تواند به توسعه این فعالیتها کمک کند. اهداف اختصاصی‌تر این تحقیق، بررسی فعالیتهای غیرکشاورزی شهرستان مورد مطالعه از نظر تعداد، میزان اشتغال‌زایی، افزایش درآمد، میزان جذب نیروی کار مازاد، پیشگیری از مهاجرت، نوع فعالیتها،‌میزان سرمایه‌گذاری، میزان بازدهی واحد، توزیع جغرافیایی آن و بررسی رابطه آموزش با میزان موفقیت و توسعه این فعالیتهاست.
محدوده جغرافیایی و زمانی تحقیق:
محدوده جغرافیایی تحقیق، تمامی روستاهای شهرستان قائم‌شهر به دلیل پراکندگی کارگاههای مورد مطالعه در سطح روستاهای شهرستان بود، به لحاظ موضوع و محدوده زمانی، تمامی کارگاههایی که مجوز احداث آنها در فاصله سالهای 1378 تا 1382 صادر شده بود. به عنوان جامعه آماری تحقیق مورد مطالعه قرار گرفت.
 
مشکلات و محدودیتهای تحقیق:
عمده‌ترین موانع و مشکلات تحقیق، یکی دسترسی به کارگاهها و جمع‌آوری اطلاعات به دلیل پراکندگی جامعه آماری و دیگری، مشکل برقراری ارتباط به دلیل بی‌اعتمادی پرسش‌شوندگان به محقق و عدم آشنایی آنان با تحقیق و ضرورت و اهمیت آن در بهبود وضعیت آتی بود. از دیگر مشکلات می‌توان به فقدان آمار و ارقام روزآمد اشاره کرد.
 
چارچوب نظری تحقیق:
در انجام این تحقیق، از نظریه‌های مختلفی استفاده شده است و از مفاهیم عمده هر نظریه در مطالعه موضوع و ارائه فرضیات استفاده شده است. عمده‌ترین نظریات استفاده شده در این تحقیق و مفاهیم عمده هریک به شرح جدول خلاصه شده است:
چارچوب مفهومی تحقیق (مدل نظری)

نظریه
مفاهیم مورد استفاده
صاحب نظریه
متغیر مورد سنجش
شاخص
سطح سنجش
پیشرفت اقتصادی
افزایش بازده، افزایش درآمد، گسترش عقل معاش، آموزش
آدام اسمیت
کارآیی
درآمد
آموزش
بازده
درآمد
تحصیلات
رتبه‌ای
 
فاصله‌ای
کیفیت زندگی
افزایش کیفیت زندگی
افزایش ثروت ملل
افزایش هوش و آگاهی
کسب آمادگی افراد
آلفرد مارشال
میزان رضایتمندی از زندگی
رضایتمندی از:
درآمد ، ثروت،
سواد ، شغل
اسمی
 
رتبه‌آی
مدیریت علمی
پاداش برای کار خوب
تعیین وظایف(تقسیم‌کار)
بکارگیری افراد ماهر
آموزش کارکنان
فردریک تیلور (تایلور)
پاداش‌ مادی
مهارت
آموزش
میزان پاداش
میزان مهارت
نوع مهارت
میزان تحصیل
اسمی
 
رتبه‌ای
آموزش و پیشرفت
رابطه آموزش و تولید
رابطه نظریه و عمل
همزمانی آموزش و آموزاندن
رابطه کار فکری و کاردستی
پائولو فریره
آموزش
تولید
دوره‌های آموزش
کارهای عملی
طرحهای نو
نوع تولید
نوع دوره‌های آموزشی
طرحهای تازه
اسمی
آموزش و توسعه
آموزش سازمان یافته
اشتغال مولد
آموزشهای رسمی و غیررسمی
رابطه آموزش و نیاز مردم
مایکل تودارو
آموزش رسمی
اشتغال
نیاز مردم
دوره‌های آموزش
کاربرد محصول تولیدی
میزان اشتغال
تعداد شغل
رتبه‌ای
اسمی
فاصله‌ای
نوسازی
نوسازی انسان، شهرنشینی
تعلیم و تربیت
صنعتی شدن
وسایل ارتباط جمعی
آلکس اینکلس
شهرنشینی
سوادآموزی
وسایل ارتباطی
محل زندگی
میزان سواد
دوره‌های آموزشی
وسایل ارتباطی مورد استفاده
اسمی
رتبه‌ای
اشاعه فرهنگی
دسترسی به رسانه‌ها، شهرنشینی، سوادآموزی، مشارکت، همدلی
دانیل لرنر
وسایل ارتباطی
شهرنشینی
سوادآموزی
همدلی
کارگروهی
وسایل ارتباطی مورد استفاده
محل زندگی
میزان تحصیلات
میزان همدلی
میزان مشارکت
اسمی
رتبه‌ای
نیاز به پیشرفت
انگیزه پیشرفت (میل و نیاز به پیشرفت)، کارآیی و سرعت بالا در انجام کار، خوب انجام دادن کارها
دیوید مک‌کله‌لند
انگیزه پیشرفت، کارآیی، احساس مسئولیت
انگیزه‌های انجام کار
میزان کارآیی
استاندارد محصول
سرعت انجام کار
فاصله‌ای
رتبه‌ای
 
 
تجربیات سایر کشورها :
علاوه بر نظریات مورد اشاره، مطالعات و تحقیقات انجام شده درباره موضوع و تجربیات سایر کشورهای دنیا در زمینه چگونگی و شیوه‌های توسعه اشتغال‌ غیرکشاورزی و طرح‌های اشتغال‌زایی و خوداشتغالی نیز مورد بررسی قرار گرفت که عمده‌ترین این تلاشها، تجربیات و مطالعات عبارتند از:
1ـ اشتغال روستایی در چین:
انتقال نیروی کار مازاد بخش کشاورزی در مشاغل مرتبط با کشاورزی نظیر دامداری، پرورش ماهی، مرغداری، جنگل‌داری و سایر زمینه‌های کشاورزی در محل سکونت آنها، جذب کارگران اضافی در مراکز صنعتی، اشتغال روستائیان در مشاغل خدماتی (حمل و نقل ، تعمیرات، بانکداری و ساختمان‌سازی) و استفاده از سرمایه‌های شهری برای جذب نیروی کار مازاد روستایی.
2ـ هندوستان :
حمایت از صنایع کوچک روستایی، برنامه اشتغال‌ روستایی ملی و طرح ایجاد دهکده تولید صادراتی.
3ـ سریلانکا:
برنامه‌های رفاه اجتماعی (آموزش و بهداشت رایگان، سوبسید مواد غذایی)، برنامه‌های افزایش تولید (توسعه آبیاری، تقسیم اراضی، اعطای تسهیلات بانکی، سوبسید)، برنامه توسعه فقرا، کاهش مهاجرت و ایجاد مراکز صنعتی، برنامه بیدارسازی روستایی، پروژه توسعه روستایی یکپارچه و طرح برق‌رسانی روستایی.
4ـ بنگلادش:
برنامه بهبود تکنولوژی در دو بخش کشاورزی و غیرکشاورزی، ایجاد مؤسسه صنایع روستایی و خانگی با محوریت صنایع کوچک خانگی، تأسیس شهرکهای صنعتی و فراهم آوردن امکانات زیربنایی.
5ـ تایوان :
ایجاد مناطق صنعتی در نواحی روستایی، توسعه خدمات اجرایی ـ تفریحی، وام‌های بلندمدت و کم‌بهره، دوره‌های آموزشی برای تغییر شغل کشاورزان و ارائه خدمات کاریابی.
6ـ اندونزی :
آموزش مهارتهای فنی و حرفه‌ای در زمینه صنایع خانگی و روستایی، آموزش ارتقای بهره‌وری و کارفرمایی، توسعه زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی و تشویق صنایع خانگی.
7ـ مالزی:
گسترش زمینهای جدید و افزایش مقیاس آنها (3 هکتار) ، برنامه‌های صنعتی شدن با هدف تغییر ساختار اقتصادی، تدوین سیاست ملی کشاورزی و استفاده از تکنولوژی جدید.
8ـ نپال:
برنامه ایجاد اشتغال از طریق توسعه صنایع خانگی و روستایی، استفاده از تکنولوژی کاربر به جای

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه ها اینجا کلیک کنید

مکانیزاسیون، توسعه کشاورزان خرده‌پا، آموزشهای حرفه‌ای، گسترش تحقیقات کار، توسعه مناطق دورافتاده، توسعه زنان و اجرای طرحهای جامع روستایی.
9ـ پاکستان:
ایجاد تعدادی مراکز رشد برای ارائه خدمات اساسی و توسعه فرصتهای شغلی و ایجاد نظام حکومت محلی یا شوراهای محلی برای ایجاد و توسعه منابع سرمایه‌های محلی.
10ـ فیلیپین:
ایجاد صنایع خانگی، مراکز صنتی ناحیه‌ای برای فعالیتهای زیربنایی، ترویج فعالیتهای کاربر بجای سرمایه‌‌بر و تأسیس بنگاههای کوچک و متوسط.
 


 
چارچوب مفهومی تحقیق و مدل نظری:
چارچوب و مدل مفهومی تحقیق، اختلاط و ترکیبی است از مفاهیم و متغیرهای برخی نظریه‌ها و بهره‌گیری از آن در بررسی و تبیین نقش آموزشهای رسمی در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی در شهرستان قائم‌شهر که در بحث چارچوب نظری به آن اشاره شده است. لازم به یادآوری است که مدل نظری تحقیق ، با استفاده از مفاهیم و فرضیات، در چهار بخش عوامل اجتماعی‌ـ فرهنگی، عوامل فنی و مهارتی ، عوامل اقتصادی و عوامل روانشناختی تأثیر آموزشهای رسمی بر توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی ترسیم شده است:


دیاگرام (نمودار) مدل نظری : براساس چارچوب مفهومی و فرضیات تحقیق
 
 

تأثیر آموزشهای رسمی (فنی و حرفه‌ای)
بر توسعه فعالیتهای غیرکشاوری
 
 
 
 
 
 
 
عوامل اجتماعی ـ فرهنگی
عوامل فنی و مهارتی
عوامل اقتصادی
عوامل روانشناختی
 
 
 
 
کاهش مهاجرت
افزایش مهارت و دانش فنی
ایجاد اشتغال
افزایش مشارکت
بازگشت مهاجران
افزایش کارآیی افراد
افزایش درآمد
ایجاد انگیزه اشتغال‌زایی
کاهش میزان بزهکاری
تحرک و تقویت بخش کشاورزی
افزایش بازدهی
تقویت کار گروهی
گسترش فرهنگ آموزش
تحرکت و تقویت بخش خدمات
کاهش فقر و بیکاری
رفع نیازهای مردم
ایجاد رفاه اجتماعی
توسعه صنایع دستی
گسترش عقل معاش
افزایش تلاش و پشتکار
 
صنعتی شدن
استفاده مطلوب از سرمایه‌های کوچک
ایجاد علاقه به کار و فعالیت
 
ارائه خدمات فنی
استفاده از تسهیلات بانکی
استفاده از تجربیات شخصی و خانودگی
 
تخصصی شدن فعالیتها
تأمین سرمایه اولیه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
روش تحقیق:
تحقیق حاضر به لحاظ هدف، از نوع تحقیق کاربردی و اکتشافی است چون در پی بررسی تأثیرات آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای بر توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی در منطقه است و نتایج آن می‌تواند در برنامه‌ریزی و یافتن راهکارهای مناسبِ توسعه این فعالیتها قابل استفاده و مفید باشد.
به لحاظ مطالعه اثرات یک پدیده روی پدیده‌ای دیگر و مطالعه کل جامعه آماری براساس متغیرهای مورد مطالعه، یک تحقیق پیمایشی اما به لحاظ محدودیت جامعه آماری و آزمون‌پذیر نبودن نتایج حاصله و عدم استفاده از آمار استنباطی، از حیث نحوه ارائه نتایج و آمار و ارقام، از نوع تحقیق توصیفی می‌باشد.
لازم به یادآوری است که در این تحقیق، علاوه بر پرسشنامه و مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای، از تکنیکهای مصاحبه همراه با مشاهده، نظرخواهی از کارشناسان و مسؤولانِ دستگاههای دولتی و افراد بومی نیز استفاده شده است.
البته قبل از تنظیم پرسشنامه نهایی، یک مطالعه مقدماتی و اکتشافی نیز برای شناخت بهتر جامعه آماری و رفع اشکالات پرسشنامه نیز صورت گرفته است.
 


متغیرهای تحقیق:
عمده‌ترین متغیرهای مورد مطالعه در این تحقیق عبارت بودند از:
ـ متغیرهای فردی شامل سن ، جنس، تأهل، میزان تحصیلات
ـ متغیرهای مربوط به فعالیت نظیر نوع فعالیت، سال شروع، نوع و میزان محصول، قیمت تمام‌شده و فروش
ـ متغیرهای اقتصادی نظیر سرمایه اولیه، میزان افزایش سرمایه، تکنولوژی مورد استفاده، افزایش درآمد و میزان اشتغال‌زایی.
ـ متغیرهای آموزشی نظیر دوره‌های آموزشی گذرانده، تأثیر آن بر کارآیی، افزایش کیفیت محصول، سرعت انجام کار، افزایش درآمد، ایجاد انگیزه فعالیت و مشارکت، پیشرفت کار و میزان موفقیت.
ـ متغیرهای روانشناختی نظیر عوامل مؤثر بر گرایش فرد به نوع فعالیت، عوامل موفقیت در کار، میزان علاقه‌مندی به فعالیت در بخشهای دولتی و خصوصی، علاقه‌مندی به اشتغال در بخش کشاورزی و علاقه‌مندی به ادامه تحصیل در رشته متناسب با نوع فعالیت.
ـ متغیرهای اجتماعی نظیر تأثیر فعالیتهای غیرکشاورزی بر کاهش مهاجرت، کاهش میزان بزهکاری،‌ جذب جوانان و… .
 


فرضیه‌های تحقیق:
1 ـ آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای باعث توسعه فعالیت‌های غیرکشاورزی خواهد شد.
2 ـ آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای باعث توسعه فعالیت‌های درآمدزا خواهد شد.
3 ـ آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای باعث افزایش میزان بازدهی و سودآوری فعالیتهای غیرکشاورزی خواهد شد.
4 ـ آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای باعث ارائه خدمات فنی و حرفه‌ای در منطقه خواهد شد.
5 ـ آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای باعث تقویت و فعال شدن بخش خدمات در منطقه خواهد شد.
6 ـ آموزشهای رسمی فنی و حرفه‌ای باعث تحرک و تقویت بخش کشاورزی در منطقه خواهد شد.
7 ـ توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی موجب ایجاد اشتغال در منطقه و جذب جوانان خواهد شد.
8 ـ توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی باعث افزایش درآمد و کاهش فقر در میان روستائیان خواهد شد.
9 ـ توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی موجب استفاده مطلوب از سرمایه‌های کوچک و سرگردان می‌شود.
10 ـ توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی موجب کاهش روند مهاجرت‌های روستایی به شهرهای بزرگ خواهد شد.
11 ـ توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی موجب بازگشت مهاجران به مناطق روستایی و ماندن در روستا خواهد شد.
12 ـ توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی موجب ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در بخش کشاورزی خواهد شد.
 
 
جامعه آماری:
جامعه آماری تحقیق حاضر عبارت بود از تمامی کارگاههایی که در یک دوره 5 ساله و در فاصله سالهای 1378 تا 1382 مجوز فعالیت و احداث کارگاه را از اداره جهاد کشاورزی شهرستان قائم‌شهر دریافت کرده‌اند که تعداد آن 70 کارگاه بوده است.
 
روشهای آماری:
از آمار توصیفی و آمارهایی چون جداول توزیع فراوانی و درصد فراوانی‌ها برای بیان ویژگی‌های متغیرهای مورد مطالعه و ارائه یافته‌های تحقیق استفاده شده است.
 
 
موقعیت جغرافیایی:
شهرستان قائم‌شهر 3107 کیلومتر مربع مساحت دارد، تابع استان مازندران است، از دو بخش مرکزی و جویبار تشکیل شده است، جمعیت آن براساس سرشماری سال 1375 ،
919/327 نفر اعلام شده است که 3/52 درصد در مناطق شهری و 7/47 درصد در مناطق روستایی قرار دارند و جمعیت زنان (165197) بیشتر از جمعیت مردان (162722) است.
از دو نوع آب وهوای کوهستانی، سردسیر و ییلاقی و همچنین، جلگه‌ای و مرطوب برخوردار است. عمده محصولات آن، برنج، مرکبات، غلات و حبوبات، صیفی، جنگلداری، سبزیجات، محصولات صنعتی، لبنیات و محصولات دامی است.
خطوط ارتباطی آن، راه‌آهن، راههای آسفالته و شوسه است.
34 درصد جمعیت بالای 10 سال شهرستان را افراد شاغل و بیکار (جویای کار) تشکیل می‌دهند.
گروههای عمده شغلی شهرستان عبارتند از: کارگران ماهر کشاورزی، جنگلداری و ماهیگیری (5/28 درصد) ، صنعتگران و کارکنان مشاغل مرتبط (7/17 درصد) و متخصصان
(9/10 درصد).
عمده فعالیت در شهرستان عبارتست از کشاورزی، ماهیگیری، جنگلداری، عمده‌فروشی و خرده‌فروشی، تعمیر وسایل نقلیه موتوری و کالای شخصی و خانگی، صنعت و ساخت.
 
 
یافته‌های تحقیق:
ـ در این تحقیق، از تعداد 70 کارگاه مورد بررسی، تنها 26 کارگاه فعال بودند، 31 کارگاه احداث نشده است، 5 کارگاه تعطیل شد، صاحبان 4 کارگاه در محل حضور  نداشتند و صاحبان 4 کارگاه، حاضر به پاسخگویی به سوالات نشدند.
ـ در بخش واحدهای فعال، 7/57 درصد صاحبان کارگاهها در طبقه سنی 43 تا 52 سال قرار داشتند، تمامی آنها مرد بودند، همگی متاهل بودند.
ـ 9 کارگاه در زمینه صنایع شیمیایی و سلولوزی فعالیت داشتند،6 کارگاه در زمینه صنایع غذایی، 4 کارگاه در زمینه صنایع فلزی، 4 کارگاه در زمینه صنایع نساجی و 3 کارگاه در زمینه صنایع کانی و معدنی.
ـ بیشترین تعداد کارگاهها (42 درصد) با سرمایه اولیه کمتر از 10 میلیون تومان شروع بکار کردند که بیانگر استفاده مطلوب از سرمایه‌های کوچک بوده است.


فرم در حال بارگذاری ...